Bir Günün Sonunda Arzu

Bir Günün Sonunda Arzu

Yazan:
Gün Batımı

Gün Batımı
Yorgun gözümün halkalarında
Güller gibi fecr oldu nümayan,
Güller gibi… sonsuz, iri güller
Güller ki kamıştan daha nalan;
Gün doğdu yazık arkalarında!
Altın kulelerden yine kuşlar
Tekrarını ömrün eder i’lan.
Kuşlar mıdır onlar ki her akşam
Alemlerimizden sefer eyler?
Akşam, yine akşam, yine akşam
Bir sırma kemerdir suya baksam;
Üstümde sema kavs-i mutalsam!
Akşam, yine akşam, yine akşam
Göllerde bu dem bir kamış olsam!

Kalıcı bağlantı

Related Posts

81 Responses to Bir Günün Sonunda Arzu
  • Burcu Tozluyurt

    Ben bu şiiri yıllar önce okumuştum ve çok farklı şeyler hissetmiştim okurken. Å??imdi yıllar sonra aynı hisleri tattırdığın için teşekkür ederim. Bazen unutuyoruz.

  • ferhat

    BİR GÜNÜ
    N SONUNDA BU Å?Ä°Ä°RÄ°N AÇIKLAMASI

  • seda

    bu şiirin açılamasını öğrenebilrmiyim

  • Devletşah

    Anlamadığınız kelimeleri sorarsanız yardımcı olmaya çalışırım.

  • can

    bu şiirin açıklaması nedir yorumu

  • mustafa çetinkaya

    bu bir günün sonunda arzu şiirin açıklamasını nasıl ögtenebilirim çabuk

  • Seval Yardım

    Merhabalar Devletşah. Siteni sürekli olarak ziyaret etmeye çalışanlardan biriyim. Bir edebiyat öğretmeni olarak edebiyatımızın seçkin örneklerine yer verdiğin için tebrik ederim. Ayrıca Türkçe Sözlük bölümün de çok önemli. Herkes ellerine sağlık diyor ama ben gönlüne ve zihnine de sağlık diyorum.
    Bir Günün Sonunda Arzu şiiri ile ilgili yorumları okuyunca bir şeyler yazmam lazım diye düşündüm. Bu şiir Ahmet Haşim’ in şiir hayatı için de çok önemli. Yayınlandığında edebiyat âlemi karışmış. Hatta Haşim’e sert eleştiriler gelmiş. Eleştirilerin konusu “mânâ” ve “vuzuh”. Yani şiirin anlatmak istediği ve bunun çok da açıkça anlatılmadığı konusu gündeme gelmiş. Ancak Ahmet Haşim bunlara karşılık 1921 yılında “Å?iir Hakkında Bazı Mülahazalar” başlığı ile bir makale yayınlamış ve bu eleştirilere kendi şiir anlayışını açıklayarak cevap vermiş. Sonra da bu tarz eleştirilerle karşılaşmamış. Daha geniş bilgi isteyenler Ä°nci Enginün ve Zeynep Kerman tarafından hazırlanan, Dergah Yayınlarının bastığı,Ahmet Haşim- Bütün Å?iirleri kitabına bakabilirler.

  • Seval Yardım

    Devamında da şiiri çok genel olarak açıklamaya çalışacağım.
    Ama öncesinde kısa bir ön bilgiye ihtiyaç var. Bilindiği gibi Ahmet Haşim Sembolist bir şair. Sembolizmin sanat anlayışı şu: Å?iir gerçeği değil, gerçeğin bizde uyandırdığı izlenimleri anlatır. Asıl gerçek insanı dış dünya ile temasa geçiren duygulardır.Gerçek âlem değil, bu alemde bulunan imajlar ve işaretler bize duyguları hissettirir. Biz aslında onların zihnimizde bıraktıklarından etkileniriz. Bu sebeple herşey bir semboldür. Güzellik anlam açıklığında değil kapalılığındadır. Herkesin anladığı şiir iyi şiir değildir.
    Bir de Ahmet Haşim’in özellikle çocukluğunda yaşadıkları şiiri üzerinde önemli tesirler bırakmıştır.Onun şiirlerinde özellikle akşam, gurup, şafak, gece, deniz, göl, yol, uzak şehirlere gitmek, hayalî bir kadın imajları vardır. Edebiyat araştırmacıları bunun sebebini şairin çocukluğunda aramışlardır. Zaten kendisi de çeşitli yazılarında bunu ifade etmiştir. Haşim Ä°mparatorluğun Bağdat şehrinde doğmuştur. Annesini 6 yaşında kaybetmiştir. Sornraki hayatın zorluklar annesizliğin getirdiği zorlullarla doludur. Ancak hayaline kazınan annesi ile yaz akşamları Fırat kenarında yaptığı uzun yürüyüşlerdir. Annesi uzak diyarlara gittiği için onun zihninde de yukarıda sözünü ettiğim temel imajlar vardır.Tabii bu şiirlerine de yansımıştır. İşte şiiri çok özet bir şekilde anlatmaya çalıştığım bu zeminin üzerine kurmak lazımdır.

  • Seval Yardım

    Yazdıklarımı okudukça hızlı yazmaktan ve dar zamana sıkıştırmak gerektiğinden bazı hatalar görüyorum. Özür dilerim.
    Å?iir dört bölümden oluşuyor. “Gün doğdu yazık arkalarında” mısraı ile birinci bölüm biter. “Alemlerimizden sefer eyler “mısraıyla ikinci bölüm, “Üstümde sema bir kavs-i mutalsam” ile üçüncü, “Göllerde bu dem bir kamış olsam” mısraı ile de şiir biter.Verilen şiirde bu bölümler konulmamış.Ama şiiri anlatabilmek için bunlar önemli.
    Å?air birinci bölümün ilk mısralarında “Fecr, yorgun gözümün halkalarında güller gibi nümayan oldu, Sonsuz iri güller…” diyor. Fecr, sabahın çok erken vakti, tan vakti demektir.Bu saatte hava kızıla saran bir kırmızılığa bürünür.Å?air sabaha kadar uyumamışır. Zaten o, gece yaşamaktadır. Yorgun gözlerinin altında halkalar vardır. İşte bu yorgun gözlerin halkalarında fecr yani sabahın kızıl-kırmızı vakti kendisini göstermiştir,ortaya çıkmıştır.Bu kendini göteriş tıpkı sonsuz, iri güller gibidir.
    Yalnız bu manzaradaki önce renk ilşkilerini iyi görmelidir.Å?airin gözleri uykusuzluktan muhtemelen kan çanağı gibidir. Tan vakti olduğundan hava kırmızıdır. Benzettği güller de kırmızıdır. Ama burada şu soruyu sormak doğru olur: Å?air neden güneşin doğuşunu bir tane iri güle değil de sonsuz iri güllere benzetmiştir?

  • Seval Yardım

    Bence şöyle yorumlanmalı: Å?airin baktığı manzarada güneş tam doğmamıştır sadece henüz kızıllığı vardır. Ama akşamın bıraktığı bulutlar ufuktadır ve o kızıllık bulutları katmer katmer gül, sonsuz iri güller gibi göstermektedir.Çünkü ardından gelen mısralarda “Gün doğdu yazık arkalarında” demektedir. O halde bulutların arkasında gün doğmuştur ve kızıllığı bulutlara yansımaktadır. Tabi burada ilk iki mısradaki “gül” kelimeleri kelimenin gerçek anlamındadır. Ama üçüncü mısrada geçen ve dördüncü mısranın da öznesi olan gül, aslında gül değil buluttur.Arkalarında gün doğan güller(bulutlar) kamıştan daha nalandır. Yani inlemektedir.Peki neden? “Kamışın inlemesi nedir?” bunu anlayıp güllerin ondan daha çok inlediğini değerlendirmek gerekmektedir. Burada çok geniş bir şiir geleneği örgüsü ile karşı karşıyayız.Çünkü “kamışların inlemesi” edebiyatımızda Mevlana başta olmak üzere çok yerde kullanılmıştır ve bir efsaneye dayanmaktadır. Bunu da anlamadan şiirdeki “inlemek” kelimesini derecesini kesirmek mümkün değildir.
    Mevlana Mesnevi’ye “Dinle neyden kim hikayet etmede/ Ayrılıklardan şikaet etmede” diye başlar. Ney kamışlıktan koparılan sazların kurutulması, kızgın demirlerle oyuması gibi işlemlerden geçirilerek yapılır.Gerçi Mevlana’nın “ney”i kullandığı metafor farklıdır, o “ney”i tasavvuftaki insan-ı kamile benzetmiştir ama, edebiyatımızda “ney”in bu kadar hüzün verici, insanı kendi içine yöneltici ve düşüncelere daldırıcı sesinin bir sebebi olduğuna dair bir efsane söylenir. Efsaneye göre bir gün HZ.Ali Peygamberimizin yanına gelir ve o’nu çok hüzünlü görür. Bunu üzerine “Ya Muhammed, seni böyle hüzünlendiren nedir?” diye sorar. Peygamberimiz kendisinde bir sır(bu ilahi bir sırdır, bir başkasına ait özel bilgi değildir) olduğunu ve bu sırrın ona hüzün verdiğini söyler. Bunun üzerine Hz.Ali bu sırrını paylaşmak istediğini ifade eder ve Peygamberimiz de bunu uygun bulmuş olacak ki bu sırrı kimseye söylememek şartıyla Hz.Ali’ye söyler. hZ. Ali sözünü tutar.Sırrı kimseye söylemez.Fakat bir gün, rivayaet odur ki, bir bataklık kenarında kendi halinde düşünürken çok alçak bir sesle kendi kendine tekrar eder. İşte kamışlar bu ilahi sırrı duyduklarından beri inlemektedirler. İşte bu yüzden edebiyatımızda kamışlar hep inlemektedir hatta kamıştan yapılan ney bile inlemektedir, bu ilahi sır onları inletmektedir ama arkalarında gün doğan güller(kırmızı katmer katmer bulutlar) daha da çok inlemektedir Å?air bu sesi nasıl duymaktadır? Å?air bu sesi aslında kendi içinde duymaktadır.
    Kısaca o, sabahın olmasını istememekte, sabahın oluşunu inleyişlerle ve yorgun gözlerindeki halkalarla karşılamaktadır.Ama tabii burda ne dediği kadar nasıl dediği önemlidir. Çünkü Haşim’i Haşim yapan şiirinin arka planıdır. Yoksa kısaca son cümleyi söylemek yeterli olurdu.Sembolizm bize bu çağrışım dünyası ile birlikte düşünmeyi zorunlu kılar.Bu arada günün doğuşu karşısında şu ifade de önemlidir: Yazık!

    Yazık ki arkalarında gün doğmuştur, bu günü getiren fecr, şairin yorgun gözlerinin halkalarında sonsuz iri güller gibi kendini göstermiştir ve o arkalarında gün doğan iri güller, bu günün doğuşuna bir ilahi sırrın tesiriyle inleyen kamışlardan daha çok inlemektedirler. Manzaraya, renk ilişkilerine ses çağrışımlarına tekrar dikkat çekmek isterim.

  • Seval Yardım

    Devletşah biraz uzun oldu. Ama bu şiir çok derindir. Herkesin okumaya tahammülü varsa gerisini öyle yazayım.
    Selamlar.

  • Devletşah

    Seval ablacığım;

    Vallahi ben heyecanla okuyordum…

  • can

    çok güzel ben lise 1 öğrencisiyim öğretmen ödev vermişti buradan çok teşekürler yorum için mustafa ben uğurcan 😀 çok teşekürler

  • seval yardım

    Can,
    İnşaallah yazdıklarım işinize yarar. Tabii aslında önemli olan şiirin bu girişi değil. Küçük bir tavsiyem olacak.Sakın şiirin ilk bölümü için yazılmış bu açıklamaları şiirin tamamına yorumlayıp ödev olarak vermeyesiniz. Bana getirseler “hani bunu gerisi, şiir bu kadar mı?”diye sorardım. Başarılar.

  • mustafa çetinkaya

    bir günün sonunda arzu şiirinin açıklamasını yapan kişiye çooooooookkkk teşekkür ederim ugurcan slm lar
    saolun

  • can

    tamam ben zaten seçtim yarın öğretmene götürücem çok teşekürler:D
    mustafa slm lar biz mustafayla aynı sınıftayız oda göndermiş buraya o yüzden
    tekrar seval yıldırım öğtmn teşekürler

  • can

    başka şiirler olursa ben buraya gönderirim 😀

  • Devletşah

    Sevgili Can;

    Alınmazsan birşey soracağım.

    Daha 2 yorum üstte Seval hocamın adı, soyadı yazılıyken sen bunu aşağıya yanlış yazıyorsun. Acaba şiirin devamını nasıl açıklayacaksın?

    Yaşım seninkisinin 2 katına yakın sayılır. Ve hayatta öğrendiğim en önemli şeylerden birisi her zaman “dikkatli” olmaktır. İnan bana bu okul hayatında da, iş hayatında da, özel hayatında da sana çok büyük faydalar sağlar. Okul ve iş hayatında dikkat hatasız çalışmanı sağlar, özel hayatında dikkat kız arkadaşının /eşinin saçını,… değiştirdiğini farketmeni sağlar. Birincisinde öğretmeninden, patronundan övgü alırsın, ikincisinde kız arkadaşın /eşin tarafından daha çok sevilip, sahiplenilirsin. İşte bütün bunları birazcık “dikkat”le sağlayabilirsin. Buna “dikkat” edersen kaybedeceğin hiçbirşey olmaz. Ama pekçok şey kazanırsın değil mi?

  • bilge

    sevgili seval hocam siz şiiri açıklarken güneşin doğmakta olduğunu yazmışsınız ama bence burda güneş batmak üzere zaten şiirin adı da bir günün sonunda arzu değil mi

  • ceyhun

    seval hocam. o yorgun gözümün… değil artık.altın gözümün…dergahta yayimladıktan sonra değiştirdi.bu da anlam genişlemesine neden olur.haşim manaya önem vermiyo denilemez yani.onun için şiir mana var tabi.manasız şiir olurmu.ama haşimde mana ahengin içinde erimiştir.örn:çay ahenk.şeker mana.şeker erimiş ama çay çekersiz diyebilirmisin.doğru yorum lütfen.paü_edb4 sevgilerle

  • ömer

    Sayın Seval Yardım,

    Süpersiniz.Tek kelimeden başka bir şey bulamıyorum.Tesadüfen rasladım buraya.Ben de AHmet Haşim’in Å?iir Hakkında Mülahazalar makalesini arıyordum. Edebiyat öğrencisi olarak ben bu yorumu yapamazdım.

  • hatice

    güzel şiir

  • mami

    Devletşah eğer yakınlrda isen bir sorum var da

  • sude

    saolun ya çok işime yaradı

  • kübra

    şiir güzel

  • okan and baba

    kaça gidionuz liseye gidiosanız türk edebiyat dresi hocası öğretir size bunu ama 8-7 ye gidisanaz bilemem…

  • semih

    Seval Hocam ,

    Yardımlarınız için çok teşekürler saolun çok güzel
    yazmışşınız ellerinize saglık..

  • mert

    seval hocam;
    sizin yorum larınızı okudum ve çok begendım size bir sorum olacak “sonsuz iri gülleré” ifadesini “edebi hayat” olarak yorumlanabilir mi ? neden

  • akrep

    şiir çok güzel seval öğretmene teşekkürler

  • rukiye

    allahım süper bir yorum. Ben uğraşsam bile böyle açıklayamazdım. Çooook sağol SEVAL HOCAM. En büyük hoca SEVAL HOCA…

  • Eylül

    Şiiri açıklayan Seval Yardım’a çok teşekkür ediyorum ve saygılarımı sunuyorum. Ödevim için inanın çok yardımcı oldu…

  • sereen

    Çok teşekkürler Seval Hocam;
    Bende lise 1 öğrencisiyim. Hocamız bizede ödev vermişti. Ve sayenizde açıklayabildim. Diğer bölümlerinide açıklamış olsaydınız daha iyi olcakmış ama olsun bu da yeterli =) . Rica etsem msn adresinizi alabiliryim?

  • Elvan

    Seval öğretmenimiz .. Verdiğiniz bilgiler gerçekten çok yardımcı oldu .. Çok teşekkürler ..

  • sait

    merhaba seval abla.ya hoca bu şiir ile ilgili bir soru sordu şöyle:
    burda fecr ile gül arasında nasıl birilşki kurulmuştur…

  • cemre

    yaa seval hocam ellerıne sağlık ne kdr yardımcı oldun bı bılsen :)
    allah senden razı olsun ne muradın varsa versın ne dıyım =)

  • şeyma

    ♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥walla Seval Yardım Hocam tıpkı soyadınıza çekmişsiniz . Yardımınız için saolun acilen lazımdı hoca istemişti gerçekten çoooooooook teşekkür ediyorum ♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥
    ♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥
    ♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥
    ♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥♥
    ♥♥♥♥♥♥♥♥♥
    ♥♥♥♥♥♥♥
    ♥♥♥♥♥
    ♥♥♥

  • Ender

    Akşam, yine akşam, yine akşam
    Göllerde bu dem bir kamış olsam!

    Kamış,Akşam,Haşim..

    Haşim’i,göllerde kamış olma arzusuna iten tek şey şiirde ritmi yakalamak kaygısından başka bir şey değildir…

    Şiirin biçimsel hastalığa tutulması da yıllarca lise çocuklarının kafasını bunaltmıştır..

  • RaRe

    Ancak Haşim’in en çok eleştiri konusu olmuş şiiri, herhalde ilk kez 1921 yılında Dergâh’ta yayımlanan ünlü “Bir Günün Sonunda Arzu”dur. Şiir, özellikle yazıldığı dönemde anlamsız ve kapalı bulunmuştur. Haşim, şiirin gördüğü tepki üzerine, şiirde anlam ve açıklık konusunu ele alan ve daha sonra Piyâle önsözü olarak “Şiir Hakkında Ba’zı Mülahazalar” adıyla da yayımlanan Şiirde Ma’nâ adlı bir yazı kaleme almak gereğini duymuştur. Bu yazıda Haşim, şiir için anlamın ve açıklığın mutlaka ilk anda gerekli öğeler olmadığını, asıl aranması gereken şeyin müzikalite olduğunu vurgulayarak söz konusu şiirini savunmuştur.
    Ahmet Haşim’den söz eden kaynaklar, Haşim’in “Bir Günün Sonun¬da Arzu” adlı şiirini en iyi şiiri olarak değerlendirdiğini yazıyorlar. Ancak şiirin o dönemin edebiyat anlayışının kabul etmekte zorlandığı bir kapalılığa sahip bulunması, sanki hiçbir şey anlatmıy’brmuş gibi görünmesi, “Bir Günün Sonunda Arzu”yu neredeyse bir mit haline getirmiştir.
    Şiirsel anlam konusunda Ahmet Haşim’den daha uç noktalara git¬mekten çekinmeyen Cumhuriyet döneminin önemli şiir hareketlerinden İkinci Yeni’nin ilkelerinin en sadık uygulayıcılarından olan İlhan Berk, Adam Sanat’ ta çıkan “Poetika” adlı dizi yazısının bir yerinde şiirde anla¬mın “önemli olmadığına” değinirken sözü Ahmet Haşim’e ve özellikle de “Bir Günün Sonunda Arzu”ya getirmiş ve bu şiirin hiçbir şey anlatmadı¬ğını şu sözlerle iddia etmiştir:
    …”Bir Günün Sonunda Arzu” gerçekten de bir şey anlatmaz. Ama gene de her şey anlatılmış gibidir. Şiirin son beyti:
    Akşam, yine akşam, yine akşam Göllerde bu dem bir kamış olsam!
    söylenmek isteneni derleyip toparlayıp söylemiştir: Akşamdır konusu. Anlatılan odur. Ama dolaylı bir biçimde anlatmıştır, öy¬lesine dolaylı bir biçimde anlatılmıştır ki şiirin anlamından, ken- dişinden çok, sesi (ki ses de bir tür anlamdır, bu şiirde de baş tutar), müziği, temposu, ritmi egemen olmuştur. Derinden derine bütün şiir boyunca yürüyen odur. Şiir her haliyle bu sesi, bu
    tempoyu vurgular.
    Acaba “Bir Günün Sonunda Arzu”, İlhan Berk’in dediği gibi, gerçekten de hiçbir şey anlatmamakta mıdır? Sadece bütün şiir boyunca “yürüyen” söz konusu şiirin müziği, temposu, ritmi midir? Ya da başka bir şekilde soralım: Ahmet Haşim’in o çok üzerinde durduğu ahenk veya müzikalite, bu şiirde nasıl uygulamaya konulmuştur? Aynca şiiri güzel kılan içeriğe ait hiçbir özellik yok mudur? Yukarıdaki soruların cevabı, sanıyorum “Bir Günün Sonunda Arzu” şiirine yorumlayıcı bir gözle bakarak verilebilir.
    İlk değişiklik, birinci dizenin ilk kelimesinde yapılmış ve ilk basılış¬ta “altın” olan ilk kelime, “yorgun”a dönüştürülmüştür. İkinci olarak ilk bendin son dizesindeki “fakat” kelimesi “yazık”, üçüncü olarak da ikinci bendin üçüncü dizesindeki “bu” kelimesi “her” şeklinde düzeltil¬miştir. Bu üç düzeltme de şairin şiirindeki bazı kelimelere müdahale ettiğini, anlam veya ses bakımından yerini yadırgayan kelimeleri değiş¬tirmede tereddüt göstermediğini ortaya koyuyor. Nitekim Enginün ve Kerman’ın titiz çalışmalarının ürünü Ahmet Haşim Bütün Şiirleri adlı eserde de, Haşim’in bir süreli yayında yayımlanan şiirlerini kitaplarına alırken zaman zaman kelime değiştirmeleri yaptığı izlenmektedir. Bu durum, Haşim’in şiirde işçiliğe çok önem verdiğini, anlık ilham¬lardan yararlanarak şiir yazmadığım, aksine kelimeleri seçişte çok titiz davranarak şiir metnini mükemmelleştirmeye çalıştığını göstermekte¬dir.
    Değiştirilen ilk kelimeye bakalım: Eğer ilk dizede “Altın gözümün halkalarında” şekli korunsaydı, anlam bakımından “altın” kelimesinin sağlayacağı renk çağrışımını hissedecektik. Belki gül’le altın arasındaki renk ilişkisini de düşünecektik. “Altın göz”ün uykusuzluktan, yorgunluk¬tan kızarmış göz olduğunu da tahmin edecektik. Fakat “altın” kelimesi, kavramsal olarak yorgunluk ve uykusuzluk durumlanm karşılayabilmek¬ten uzaktır. Ayrıca Ahmet Haşim’in renk kullanımındaki sıklıkları araştı¬ran Dr. Necdet Bingöl’ün verdiği rakamlara göre “altın”, renkler arasında üçüncü kullanım sıklığına sahiptir; fakat bunlann hiçbirinde “altın”, bir
    olumsuzluğu, uykusuzluğu niteleyen bir sıfat olarak kullanılmamıştır. “Altın göz” imgesi, aynı yazarın tesbitine göre, toplam dört kez kullanıl¬mıştır:
    Şimdi zer gözleriyle tâ öteden
    Gam-ı ervahı vecde da ‘vet eder. (
    Biri altın göziyle, gûyâ ki, Sana ey kalb-i mübhem ü bakî “Gel!” diyor.
    . •. /
    Lâkin sen
    Q
    Dudakların yine pür-hande, gözlerin pür-zer,
    Görüldüğü gibi yukarıdaki örneklerin hiçbirinde “altın göz” imgesi, yorgunluk ya da uykusuzluk çağrıştıracak bir birleşimle değerlendirilme¬miştir. Ayrıca ikinci bendin ilk dizesindeki “altın kuleler” tamlamasında “altın” kelimesi, ilk kullanıma göre çok farklı bir anlama gelecek şekilde değerlendirilmiştir. Öte yandan kavramın iki kez tekrarlanması, şiir mü¬kemmelliğini zedeleyici, şairin imge dünyasını daraltıcı bir sonuç doğura¬bilecekti. Bu nedenlerle ilk değişikliğin gerekli olduğu ve şiirde iç ahen¬gi, anlam bütünlüğünü sağladığı, imgesel çelişkileri ortadan kaldırdığı ileri sürülebilir.
    İkinci değişiklik, “Gün doğdu fakat arkalarında” dizesinde “fakafın yerine “yazık”ın getirilmesiyle oluşturulmuştur. îlk basılıştaki şekilde dize bir durumu saptıyor. Önceki dizelerde söz konusu edilen güllerin ar¬kasından güneşin doğduğunu vurguluyor. “Fakat” kelimesi, devam eden bir durumun değiştiğini gösterme işlevini yerine getiriyor. Ancak dize, ilk haliyle bu değişikliğe dair, şairin olumlu-olumsuz hiçbir yargısını içermi¬yor. Oysa “fakat”ın yerine “yazık”ın getirilmesiyle tabiata tepkisiz olan gözlemci/şair, zamanın tabii akışım yorumlayan, değişikliğe tepki duyan bir karaktere sahip kılınıyor. Çünkü “yazık” kelimesi, açıkça zaman deği¬şikliğini olumsuz yönde yorumlayıcı bir yargıya zemin hazırlamıştır. Bu yüzden ikinci kelime değiştirmenin de şiirde anlam farklılaşmasına yol açtığı düşünülebilir.
    Şiirde yapılan üçüncü kelime değişikliği ise, “Kuşlar mıdır onlar ki bu akşam” dizesinde “bu” nun “her” ile değiştirilmesinden ibarettir. İşaret sıfatı olarak “bu” kelimesi, önüne geldiği ismin zaman ve mekân bakı¬mından sınırlanmasına yol açar. “Bu akşam” denildiğinde, herhangi bir akşamdan değil, şimdiki zamana ait zaman diliminden söz edilmektedir. Yani akşam, yaşanılan an’a ait kılınmaktadır.

  • RaRe

    Kısaca, “Bir Günün Sonunda Arzu”, şairin bizzat müdahalesi sonun¬da kelime değişikliklerine başvurulmuş bir şiirdir. Dikkat edilirse bu değişikliklerin anlam genişlemesi sağladıkları görülür. Yani, müzikalite ba¬kımından çok büyük bir farklılaşma ortaya çıkmamış; yapılan değişiklikler, daha çok anlam farklılaşmasına yol açmıştır. Bu bakımdan daha şiirin içerik incelemesine girmeden de, Haşim’in şiirdeki anlamı öneırısediğini söyleyebiliriz.
    “Bir Günün Sonunda Arzu” şiirinin ilk basılışına yapılan müdahale¬ler, sadece kelime değişiklikleri olarak gerçekleşmemiş: Piyale’nin ilk baskısında da Dergâh’taki şekil korunduğu halde, 1928 baskısında şiirden bir dize çıkarılmıştır. Şiirin Dergâh ve 1926 baskılarında son bent şöyledir:
    Akşam, yine akşam, yine akşam, Bir sırma kemerdir suya baksam Üstümde semâ kavs-ı mutalsam! Akşam, yine akşam, yine akşam, Göllerde bu dem bir kamış olsam!
    Haşim, Piyâle’nin 1928 yılında yapılan ikinci baskısında yukarıda altı çizili yazılan dizeyi şiir metninden çıkarmıştır. Değişiklik, şairin sağlığında yapıldığı için, şiirin son şeklinin incelemeye esas alınması gerektiği açıktır. Ancak şiir metnini yayımlayan bazı kaynaklarda, bu sonradan çıkarılan dizenin korunduğu görülmektedir .
    “Bir Günün Sonunda Arzu” metninden Ahmet Haşim’in neden söz konusu dizeyi çıkardığı ise, cevaplandırılması gereken önemli bir sorudur. Aslına bakılırsa adı geçen dize, şiirin son bendindeki müzikal yoğunluğa son derece uygundur. Dizede tekrarlanan sesler, bendin ses öbekleş-mesiyle aynıdır. Deruni-ahenk bakımından da “sema” ile “kavs” ve “mutalsam” kelimeleri, birbiriyle hem anlam hem de ses uyumu içindedir. Bu bakımdan dizenin şiirdeki müzikaliteyi bozduğunu söylemenin imkânı yoktur. Bu dizenin atılmasının nedeni, anlamla ilgili olmalıdır. Ahmet Haşim, “Bir sırma kemerdir suya baksam” dizesinde vurgulanan anlamın yeterli olduğunu düşünmüş olmalı ki, aşağı yukarı aym anlam dairesinde düşünülebilecek “Üstümde semâ kavs-ı mutalsaırTı şiirden çı¬karmıştır.
    Görüldüğü gibi “Bir Günün Sonunda Arzu”, son şeklini alıncaya kadar bazı değişikliklerden geçmiştir. Bu değişikliklerin yukarıda dile ge¬tirilenlerinin tamamı, bizzat Haşim tarafından gerçekleştirilmiştir. Söz konusu şiirin şair tarafından ortaya çıkarılan son şeklinin dışında, çeşitli yayınlarda ufak bazı değişikliklere uğratıldığı da görülmektedir. Bunlar arasında en dikkat çekici olanı, ilk kez Fecr-i Âtî topluluğu tarafından kullanılan noktalama işaretlerinden yan yana iki nokta (..) işaretinin üç noktayla karıştınlmasıdır. 1928 baskısında ve Enginün-Kerman baskısın¬da,
    Güller gibi., sonsuz, iri güller
    12 13
    şeklinde yazılı bulunan dize, Asım Bezirci , Kenan Akyüz , Atilla Ozkı-rımlı14 tarafından aşağıdaki imlâyla yazılmıştır:
    Güler gibi… sonsuz, iri güller
    Bu iki nokta, Fecr-i Âtî’ye mensup sanatçılar tarafından çok kullanılan bir noktalama işaretidir. Daha çok okuma sırasında bir miktar duraklama yapılacağını göstermektedir. İşlev bakımından üç noktadan farklı yerlerde kullanılmıştır.
    Görüldüğü gibi “Bir Günün Sonunda Arzu”, şiir metni olarak, hem Haşim hem de şiiri sonradan yayımlayan araştırmacılar tarafından, ilk ba¬sılışından sonra, önemli ölçüde değişikliğe uğratılmıştır. Yukarıda verilen “Bir Günün Sonunda Arzu” metni, şiirimizin şair tarafından belirlenen son şeklidir.
    “Bir Günün Sonunda Arzu”, aruzun mef ûlü/mefâ’îtü/fe’ûlün kalı¬bıyla kaleme alınmış bir şiirdir. İki kapalı, iki açık hecenin ritmik bir şekilde birbirini izlediği bu kalıp, şiirde vezne dayalı bir ahenk yaratılmak istendiği zaman kullanılabilecek kalıplardan biridir. Yine de bu kalıpla sağlanacak ahengin “mutantan” olmadığı açıktır.
    Şiirin bir dizesinde, monotonluğu kırmak amacıyla, şiir cümlesinin kesildiği, “takti”e uygun olamayan bir duraklama yaratıldığı görülmektedir. “Güller gibi., sonsuz iri güller,” dizesinde veznin yarattığı yeknesak ahengin engellendiği söylenebilir. Fakat bunun dışında, veznin sağladığı ahenge müdahale edilmiş sayılamaz.
    Şiirde aruz hatası sayılabilecek kullanıma rastlanmıyor. Zihaf bir tarafa, şiirde imaleye bile başvurulmamıştır. Yalnız, şiirde yaygın ola¬rak ulama kullanıldığını görüyoruz. Toplam olarak beş ulamanın bu¬lunduğu şiirde ilk bentte hiç ulama yoktur. Ulamanın en yoğun olarak kullanıldığı bent, ikinci benttir. Biri dışındaki ulamaların tamamı bu bent¬tedir:
    Altın kulelerden yine kuşlar,
    Tekrarını ömrün eder i’lân
    Kuşlar mıdır onlar ki her akşam, ,
    Alemlerimizden sefer eyler
    Son ulama ise, son bendin son dizesinde yapılmıştır:
    Göllerde bu dem bir kamış olsam
    Tamamı üç bentten meydana gelen bu şiirde ortadaki bentte, ilk dize hariç, toplam dört ulama bulunması, dikkat çekici bir özelliktir. îlk anda ulamanın anlamı ikinci derecede önemli bir öğe haline getireceği bekle¬nir. Çünkü üç dize içinde dört kez, okuyuşta kelimelerin asli şekillerini bozucu bir uygulamaya başvurulmuştur. Ancak Haşim’in şiirinde ulama, anlam bozucu bir aruz hatası olmaktan çıkarılmış, ahenk sağlayıcı bir iş¬levle kullanılmıştır. Şiirdeki ulamalara dikkat edilirse biri dışında tama¬mının “r” sesiyle yapıldığı görülür. Diğeri de sızıcı bir ünsüz olan “ş”dir. Bir dişeti ünsüzü olan “r” sesi, sesbilim terminolojisine göre “çarpmah” ve “ötümlü” ünsüzler grubuna dahildir. Ancak; “r” ünsüzünün kelimenin sonunda yer alması durumunda “ötümsüz” ve “sızmalı” olduğu ileri sü¬rülmektedir . Bu durumda sonu ötümsüz “r” ile biten kelimelerde ulama yapılarak şiirdeki ahenk bir’ ölçüde korunmuş, “r” tekrar ötümlüleştiril-miştir, denilebilir. Özellikle ikinci bendin üçüncü dizesinde bulunan iki ulamanın sistemli bir şekilde kullanıldığı görülmektedir: “Kuşlar mıdır onlar ki her akşam,” dizesindeki toplam beş kelimeden üçünün sonu “r” ile bitmektedir, birinci ve ikinci, dördüncü ve beşinci kelimeler arasında ulama yapılmıştır. Ortada kalan tek kelime ise “ki” edatıdır. Sonu “r” ile bitip de ulama yapılmayan tek kelime “onlar” dır.
    Üç bentte meydana gelen, fakat bentlerdeki dize sayısı birbirini tutmayan “Bir Günün Sonunda Arzu”nun kafiye örgüsü de düzenli değildir. Şair kafiye kullanmakla birlikte, dizelerin sonunu sistemli bir şekilde aynı seslerle bitirmemiştir. Bununla birlikte şiirde kafiyenin, özellikle son bentte bir ahenk artırıcı öğe olarak kullanıldığını da belirtelim.
    Ahmet Haşim gibi, şiirde anlamdan çok, müzikaliteyi ön plana çıka¬ran bir sanatçının şiirinde müzikaliteyi sağlayan ses öbekleşmesine dikkat etmesi çok normaldir. Bu şiirde de Haşim’in müzikaliteyi sağlayıcı bir takım ses tekrarlarına başvurduğu görülmektedir.
    ilk bentte “g” sesi etrafında bir ses öbekleşmesi göze çarpmaktadır. “Gözümün”, “güller”, “gibi”, “gün” kelimelerinde dikkat edilirse ilk he¬celerin hemen hemen aynı sesi verdikleri görülmektedir. “Gibi” dışında¬kilerin ince ve yuvarlak sıradan ünlü aldıkları görülmektedir.
    Yine aynı bentte ses öbekleşmesinin dışında, kelime tekrarları da müzikaliteyi sağlayan bir öğedir. “Güller” kelimesi, bent içinde toplam dört kez, “gibi” iki kez tekrarlanmıştır. “Güller gibi” kelime grubunun iki kez tekrar edilmesi, bentte bir ahenk yoğunlaşmasına yol açmıştır.
    İkinci bentte ise lar/ler ses öbekleşmesi görülmektedir. “1” sesinin dışında “r”, “h”, “d” ve “f’ seslerini de aynı öbekleşme içinde dü¬şündüğümüzde, ikinci bentte ses tekrarlarının görüntüsü şöyle olmakta¬dır:
    Altın kulelerden yine kuşlar Tekrarını ömrün eder ilân. Kuşlar mıdır onlar ki her akşam Alemlerimizden sefer eyler?
    Görüldüğü gibi, hemen hemen aynı sesler, bir bent içinde toplam on kez tekrarlanmıştır. Bu durum da yoğun bir ahenk yaratmaktadır.
    Ahenk bakımından en dikkati çeken bent, son benttir. Bent, “akşam” kelimesinin sürekli tekrarlanması üzerine kurulmuştur. Kelime, toplam altı kez tekrar edilmiştir. Ayrıca “akşam” kelimesini ses olarak hatırlatan “baksam”, “kamış” kelimelerinin de bent içinde yer alması, bendi hemen hemen aynı seslerin tekrarlandığı bir ahenge ulaştırmaktadır.
    Görüldüğü gibi, “Bir Günün Sonunda Arzu” şiirinde, veznin ve kafi¬yenin sağladığı ahenkten çok daha fazlası yapılmış, ses tekrarlan müzikalite sağlayıcı öğe olarak kullanılmıştır. Özellikle son bentte sadece ses tekranyla yetinilmeyip yoğun oranda kelime tekrarına başvurulması, bir ahenk yoğunlaşmasına yol açmıştır. “Akşam” kelimesinin altı kez tekrar¬lanması, şiirin ses bakımından normalin üstünde bir tınıya sahip olmasını sağladığı gibi, anlama ait bir vurgulamayı da taşımaktadır. Şiirin adının “akşam”la ilişkili olması dolayısıyla şair, “akşam” kavramını, hissettirmek için, kelime tekranna başvurmuştur. Aynı kelimenin sürekli tekrarlanması, akşamın gittikçe yoğunlaşan karanlığına da denk düşmektedir. Bu bakımdan ses tekrarlanılın, bu şiirde, sadece basit bir ahenk öğesi olarak değerlendirilemeyeceği ileri sürülebilir. Yaratılan ahenk, aynı zaman¬da şiirsel anlamla yakından ilişkilidir.

  • RaRe

    “Bir Günün Sonunda Arzu”, Ahmet Haşim’in en çok ele aldığı bir temi devam ettirmektedir. Şiirde Haşim’in “O Belde” ve “Yollar” gibi şiirlerinde de ele aldığı başka bir âleme göçme özlemi dile getirilmiştir, ilk bakışta şiirin adı da bu özlemi çağrıştıracak bir anlama sahiptir. “Bir günün sonu” kelime grubu, anlam olarak “akşam” a denk düşmektedir. Yani şiirin adından, şiirde akşam vakti gerçekleşmesi istenen bir arzudan söz edildiği anlamını çıkarmak mümkündür. Nitekim şiirin son bendi de bu arzuyu dile getirmektedir: “Göllerde bu dem bir kamış olsam!” Bu di¬zedeki arzunun Haşim’in “O Belde”sindeki ütopik ülkeyle bağlantısının kurulması ise daha fazla açıklamayı gerektirmektedir.
    Şiir, İlhan Berk’in iddia ettiği şekilde, akşamı konu olarak almış sayılamaz. Şiirin büyük bir kısmı, sabahın oluşu ve sabahla ilgili izle¬nimler üzerine kurulmuştur. Nitekim ilk bent, “fecrin nümayan olması”™ ve ardından güneşin doğmasını dile getirmektedir. İkinci bentte de kuşların ömrün devamını ilân etmesi, zaman olarak sabaha ait bir anlam taşımaktadır. Çünkü akşamla birlikte yuvalarına çekilen kuşlar, ancak sabahleyin güneşin doğuşundan sonra ortaya çıkıp sesleriyle, var¬lıklarıyla hayatın devam ettiğinin tanığı olabilirler. Bendin son iki dizesi ise, akşam motifine geçiş yapılmasını sağlayacak bir soruyu içermekte¬dir:
    Kuşlar mıdır onlar ki her akşam Alemlerimizden sefer eyler?
    Burada sabahleyin ömrün tekrarını ilân eden kuşların, akşamları “âlemlerimizden sefer” eyleyip eylemedikleri sorgulanıyor. Kısacası ikinci bent de konu olarak akşama ait bir değerlendirmeden söz etmiş sayılamaz. Akşam, ancak son bentte ele alınmıştır.
    İlk bentte geceyi uykusuz geçirmiş bir insanın sabahın oluşuna ait duygulan üzerinde durulmuştur. Haşim’in diğer şiirlerinde de gecenin önemli bir yeri vardır. Akşam kadar olmasa bile, gecenin, özellikle de mehtaplı gecenin şaire realiteden uzaklaşma, günün çirkinliklerinden kaçıp hayallere dalma fırsatı verdiği görülmektedir. “Şi’r-i Kamer”in başında yer alan “Kari’e” başlıklı şiirde şair geceye verdiği önemi şöyle dile getirmiştir:
    Muzlim şeceristan arasında Esrar ile yekpare münevver Bir yoldur açılmış sana derdim
    Ka’ri bu kitabın gecesinde
    Mehtabı seninçün yere serdim .

    Bu ifadeden Haşim’in kendi içdünyasıyla gece arasında bir paralellik kurduğu söylenebilir.
    Gece, aynı zamanda hayalde de olsa sevgiliyle birlikte geçirilen bir zaman dilimi olduğu için Haşim’in şiirlerinde güzel olanın bir ifadesidir. Göl SaaüerVnĞe “Birlikte” adlı şiir, geceye sahip çıkışı şöyle dile getirmektedir:
    Bütün bizimçündür
    Nukûş-ı encüm-i vahdetle işlenen bir tül
    Gibi üstünde titreyen bu semâ;
    Gecenin dallarında şimdi açan
    Bu kamer.
    Bu altın gül..
    Yani gece, Haşim için hayallere dalma fırsatının ortaya çıktığı zaman dilimidir. Bu bakımdan şiirde geçen yorgun göz imgesi, olumsuz ve yıpratıcı bir geceye gönderme yapıldığı şeklinde değerlendirilemez.
    . Nitekim şair, yine aynı bent içinde güneşin doğmasına tepki duyan bir insan kimliğiyle karşımıza çıkmıştır. Burada şairin bütün bir gece bo¬yunca neden uyumadığı, yorgunluğa kendini niçin mahkum ettiği açıklan¬mamış, kapalı bırakılmıştır. Yalnız yine de bu yorgunluğun mutsuzluktan ya da olumsuz şartlardan kaynaklanan bir fiziksel durum olduğunu söyle¬mek zordur.
    Burada dikkatimizi çeken bir başka husus da gül kelimesinin orijinal sayılabilecek bir benzetme ilişkisi içinde kullanılmasıdır. Şiirde fecir, rengi itibariyle güle benzetilmiştir. Ayrıca fecrin bulutların arkasından dalga dalga ortaya çıkmasıyla gülün yapraklan arasında da bir benzer¬lik bulunmaktadır. Gülün kizıl oluşu, Divan edebiyatında bülbül-gül hikâyesi çerçevesinde değerlendirilen şiirlere konu olmuştur. Mantıksal bakımdan gül ile fecrin benzerlik ilişkisi içine sokulmasında bir aykırılık yoktur. Nitekim Divan şiirinde güle ait göndermeler silsilesi içinde gülün “çâk-ı giriban” olması vardır. Fecir de gecenin karanlığını yırtarak oluştuğundan gülle fecrin anlam ilişkisi içinde kullanılması, gelenekteki gül mazmununun dikkate alındığını göstermektedir. Yine bu bentte gülün klasik çağnşımlan içine yerleştirilebilecek bir başka, anlamı daha göz önünde bulundurulmuştur. Gül, çabuk solması, bahar, mevsiminde kısa bir süre açması dolayısıyla, hayatın, mutluluğun, güzel olan şeylerin geçici olmasıyla bağlantılı bir benzetme öğesi olarak kullanılır. Gül mevsimi¬nin kısa sürmesiyle fecir arasında, geçici olmak bakımından, bir ilişki ku¬rulabilir. Çünkü fecir de çok kısa süren bir tabiat olayıdır. Nitekim, “Güller ki kamıştan daha nâlân” dizesinde de gülün canlılığını çabuk kaybeden bir bitki oluşuna yönelik bir anlam vardu-. Dizede geçen “nâlân” kelimesi, gülün tazeliğini kısa sürede yitiren bir bitki oluşuna ait bir gönderme içeriyor. Sadece bir dizedeki anlamı dikkate alırsak gülün inleyişini gül imgesine yeni bir katkı olarak düşünebiliriz. Ancak bentte gülün fecre ait bir benzetme öğesi olduğu unutulmamalıdır. Burada fec¬rin geçici bir tabiat olayı oluşuna karşı duyulan tepki, inleyen gül imgesi¬nin yardımıyla dikkatlere sunulmuştur. Ayrıca güllerin kamıştan daha nâlân olması, “kamış” kelimesi etrafında oluşan telmih öğelerini de dü¬şündürüyor. Dini-tasavvufı edebiyatın “kamış”a ve ondan yapılan “ney”e yaratılışa ait sırları bilme özelliği vermesi ve neyden çıkan sesleri Tanrı’dan uzak oluşa yorması, kamışların “nâlân” olmalarını açıklamak¬tadır. Yani “kamış”ın “nâlân” oluşu, klasik edebiyatta özel bir çağrışım alanı yaratmıştır. Güllerin kamıştan daha nâlân olması ise, Ahmet Haşim’in yarattığı bir imgedir. Fakat yukarıda da görüldüğü gibi, güle, “kamış”a dair, Divan edebiyatının yarattığı çağrışımlar sistemi, imge yaratılırken göz . önünde bulundurulmuştur. Şair, fecir zamanının kısalığını ve buna duyduğu tepkiyi inleyen gül imgesiyle dikkatlere sunmuştur.
    Gül imgesinin fecirle benzerlik ilişkisi içinde kullanılışı, ilk bendin son dizesini de anlaşılır kılmaktadır. Kamıştan daha “nâlân” olan güllerin arkasından güneşin doğması, bir hayıflanma ifadesiyle anlatılmıştır. Bu da yorgun gözlerin sahibinin, yani şairin çok kısa süren fecir kızıllığının güzelliğinin güneşin doğusuyla birlikte kaybolmasına karşı duyduğu üzüntüyü göstermektedir.
    İkinci bendin ilk iki dizesinde, güneşin doğuşundan sonra tabiattaki canlanma dile getirilmiştir:

    Altın kulelerden yine kuşlar
    Tekrarım ömrün eder ilân.

    Kuşların sabahleyin yuvalarından çıkıp sesleriyle, varlıklarını duyurması, kuşlara ömrün tekrarını ilan görevinin verilmesine yol açmıştır. Ömrün tekrarını ilan eden kuşlar imgesinde, imgeye uygun bir fon yaratıldığı dikkati çekmektedir. Kuşlar, sanki bir kalede kalk borusu çalan muhafız¬lara benzetilmişlerdir. “Altın kuleler” imgesi, ilk bakışta kale kavramını akla getiriyor. Aynı zamanda “altın” kelimesinin, Divan edebiyatında kazandığı anlamlar açısından da, “kuleler” sözüne uygun olduğu görülüyor. “Altın”, Divan edebiyatında değerli bir maden olmasının, az bulunurluğu¬nun yarattığı anlam alanı dışında, parlaklığı ve rengi dolayısıyla, güneşin mazmunu olarak kullanılmıştır (zer-i hurşîd). Şiirimizdeki “altın” sözünün de güneşin doğuşunu çağrıştığı söylenebilir. “Altın”, “güneş”in mazmunu olunca güneşe ait çağnşımlann da tesbit edilmesi lazımdır. Güneş,eski inanışta bütün gök cisimlerinin sultanıdır . Sultanlık ise mekan çağnşımlan olarak saray, kale, kule gibi kavranılan düşündürmektedir.

  • RaRe

    Bu bakımdan “altın kuleler” imgesini, eski edebiyatımızdaki güneş-padişah mazmununu dikkate almış bir şairin yaratması olarak değerlendirmek mümkündür. Kuşlar da saray dekorunu tamamlayıcı bir öğe olarak kullanılmıştır. Kuşlar, güneşin hüküm sürdüğü zaman diliminin başladığını bildirmekle görevlendirilmişler gibi bir anlama ulaşılmaktadır.
    Aslında kuşlar, sabahın olduğunu insanlara sesleriyle ilk duyuran varlıklardandır. Bu bakımdan şairin sabahın oluşuna ait dikkatleri, bir realiteye dayanmaktadır. Ancak, Haşim, bu realiteyi estetize edilmiş bir görüntü haline koymayı başarmıştır.
    Kuşlann ömrün tekrarını her sabah yeniden ilan etmesi, sesle olur. Bu da Haşim’in hayal dünyasından uzaklaşması anlamına gelmektedir. Bu yüzden güneşin doğuşunun ardından hayatın devam ettiğini kanıtla¬yan seslerin duyulmasını, rahatsız edici bir durum olarak değerlendirmeliyiz.

    İkinci bendin son iki dizesinde ise şair, akşam imgesi çerçevesinde ele alınabilecek önemli bir soru soruyor:

    Kuşlar mıdır onlar ki her akşam,
    Âlemlerimizden sefer eyler?

    Burada her akşam tekrarlanan bir eylem, çok farklı bir anlam çerçevesinde dikkatlere sunulmuştur. Kuşların, diğer canlılarla birlikte, akşamlan yuvalanna çekildikleri, bilinen bir gerçektir. Fakat Haşim, bu eyleme âlemlerden sefer eylemek görevini yüklemek istemiştir. Kuşlann her akşam tekrarladıklan yuvaya dönme ve ortalıktan çekilme eyleminin başka bir âleme sefer eylemek olup olmadığını soran şair, aslında kuşlar aracılığıyla kendi yaşanılan hayattan uzaklaşma arzusunu dile getirmiştir. Böylece akşamla birlikte başka bir âleme göçme fikri, ilk kez ikinci bendin son iki dizesinde dile getirilmiştir.
    Burada akşam kavramının nasıl olup da başka bir âleme göç etme düşüncesini verdiği üzerinde durulmalıdır. Haşim, bilindiği gibi, gündüzü eşyanın çikinliklerini gösterdiği için sevmez, akşamı ve geceyi, özellikle de mehtaplı geceyi ise, çirkinlikleri gizlediği ve hayale dalma fırsatını verdiği için severdi . Akşam aynı zamanda yarattığı renk zenginliğiyle de Haşim’i reel dünyadan uzaklaştıran bir atmosfere sahiptir. Bu bakımdan sanatçının kuşlann her akşam içgüdüsel olarak yaptıkları! harekete dünyadan sefer eylemek özelliği katması, her şeyden önce akşamın renk ve görüntü itibariyle bu düşünceye uygun bir ortam yaratmasından dolayıdır.
    Öte taraftan kuşlara sefer görevinin verilmesi, kuşların uçma yetene¬ğine sahip bulunmalanndandır. Toprağa bağlı yaşamak zorunda bulunan insan için kuşların bu yeteneği, her zaman imkânsıza karşı duyulan öz¬lemle birlikte anılmış, eski edebiyatta olağanüstü kuşlar hakkındaki tel¬mih öğeleri sıkça kullanılmıştır (kaknus, anka). Haşim ise kuşların uçma özelliklerini başka bir âleme sefer eylemek şeklinde yorumlamıştır. Elbet¬te ki kuşların büyük bir kısmının göçücü olmasının da sefer eylemekle ilişkisi bulunmaktadır. Ancak Haşim, kuşları sadece basit bir imge olarak kullanmış sayılamaz. Kuşlara hayal dünyasında çok önemli bir rol ver¬miştir. Bir başka şiirinde güneşin batışına bulduğu güzel neden, kuşlar¬dır:
    Gurûb u hûn ile perverde ruh olan kuşlar Kızıl kamışlara, yâkût âba konmuşlar; Ufukta bir ser-i maktu ‘u andıran güneşi Sükût u gamla yemişler ve şimdi doymuşlar .
    Yukarıdaki şiirde de görüldüğü gibi Haşim, kuşların “güneşi yiyerek” ak¬şamın gelişini sağladıklarını söylüyor. Bu durumda kuşlar, akşamın geli¬şinde birinci derecede rol sahibi yapılmıştır. Kuşların kızıl kamışlara ve yakut âba konmaları da akşam dekorunda kuşların ne derece önemli oldu¬ğunu gösteriyor. Onun “Göl Saatleri” adlı kitabının bir bölümünün “Göl Kuşlarfna ayrılması, kuş imgesinin kendisi için önemli olduğunu gösteriyor. Çünkü kuşlarda insanlarda olmayan önemli bir özellik vardır: Uçmak. Yani Haşim, kuşları her akşam âlemlerimizden sefer ettirirken, atmosferi oluşturan zaman diliminin kendi içdünyasındaki çağrışımlarını ve bunların kuşlarla, göç düşüncesiyle bağlantısını çok başanlı bir şekilde kurmuştur.
    İkinci bendin son iki dizesinde ortaya çıkan başka bir dünyaya göçme düşüncesi, büyük bir özlem olarak son bentte tekrar ele alınmıştır. Gerçi kuşların âlemlerimizden sefer eylemesinde de, bu yeteneğe sahip olamayan insanın ruh hali görülüyordu; ancak son bent, özlemi şiirin adına uygun bir arzuya dönüştürmüştür.
    Akşamın yoğunluğu ve insanda çok çeşitli duygular uyandırdığı vurgulanmak istenirmiş gibi, “akşam” kelimesi son bentte iki dize içinde toplam altı kez tekrarlanmıştır:
    Akşam, yine akşam, yine akşam
    Bir sırma kemerdir suya baksam
    Akşam, yine akşam, yine akşam
    Göllerde bu dem bir kamış olsam!

  • RaRe

    Sonuç olarak “Bir Günün Sonunda Arzu”, hiçbir şey anlatmayan bir
    şiir değildir. Haşim, bu şiirinde de en çok ele aldığı bir temi, başka ve hayalde yaşatılan bir âleme gitme arzusunu, kendisine o dünyaya geçme ortamı yarattığına inandığı zaman ve mekan öğelerini de dikkate alarak,”kamış” sembolü aracılığıyla dile getirmiştir. Şiir, Haşim’e özel şiir dilinin yarattığı imgelerin zenginliği ve çok boyutluluğuyla, okuyucunun estetik yaşantı beklentilerine fazlasıyla cevap vermektedir.

    Kısacası bir günün sonunda kamış olma arzusu, kamış kelimesinin yarattığı çağrışımlar ile, başka bir âleme göç teminin vurgulanmasının bir ifadesi şeklinde değerlendirilebilir. Hâşim, ilk olarak kamışı eski kültürümüzde mazmunlaşan anlamıyla, kelimenin etrafında oluşan telmih öğeleriyle birlikte düşünmüş olmalıdır. Çünkü tasavvuf anlayışında da kamış, İlâhî sırlara sahip bir bitki olarak değerlendirilmiş ve ondan yapılan ney, Mutlak Varlık’tan ayn oluşunun yarattığı özlemi terennüm eden bir çalgı sayılmıştır. Haşim, kamış olmayı isterken, kuşkusuz, bu dünyanın Tanrı’da bir olmaya engel olduğunu düşünen tasavvuf ehliyle aynı anlayışa sahip değildir. Fakat tasavvuf anlayışının kamışa yüklediği “Mutlak Varlık”a özlem düşüncesini Haşim, yaşanılan dünyadan hoşnutsuzluk ve başka bir âleme özlem düşüncesine yakın bulmuş olmalıdır. Ayrıca kamışta kendini bu dünyanın çirkinliklerinden uzaklaştıracak, “O Belde”ye fırlatacak bir araç olma özelliği bulduğu da düşünülebilir. Şiirin son bendinde yaratılan tabloya bakıldığında, akşamın kızıllığında gölün üzerine yansıyan görüntülerin gerili bir yaya ve gölün üstünde gökyüzüne doğru uzanan kamışların da oka benzetildiği söylenebilir.

  • Yağız Kadıoğlu

    “Paylaşım için Devletşah’a verdiği güzel bilgiler için ise Seval Yardım Hocaya sonsuz teşekkürler.”Lise 2 okuyorum dönem notumu kurtardınız:)

  • ayşe

    şiir gerçekten çok büyüleyici, şair bu şiiri yazarken çok duygulu anlar yaşamış olabilir bu şair bu şiirde her akşam olduğu gibi aynı manzarayla karşılaşıyo olabilir

  • eLif

    süpersiniz!! çok saoLun ya !!

  • mine

    seval hocam tek kelimeyle mütişsiniz allah sizin bu yardımınızı karşılıksız bırakmaz emin olun allah razı olsun gördüğm kadartıyla sadece benm değil bir çok kişinin yardımına koşmuşsunuz sağolun önemli bi ödevdi gerçekten şiir analıyışınız çok güzel şiiri içten okuduğunuz her halinizden beeli sağolun

  • idil yaren

    SEVAL YARDIM hocaya çok teşekkür ediyorum bu soru bizim yazılı sorumuz idi. bana çok yardım ettiniz sonsuz teşekkürler

  • çağla

    çok sağolun allah razı olsun

  • çağla

    yani allah razı olsun hoca ödev ermişti kızıl gibi yetiştin saol bide ya necip fazıl kısakkürekin bu yağmur adlı şiirinin yorumunuda yaparsanız çok memnun olurum saolun yorumu bekliyorum acil yarın yetişmesi lazımda şimdiden

  • Tarıq

    Ahmet haşim çok karamsardı.Gecelere sığınırdı.Şiirlerine ruhsal halini yansıtırdı.Annesini çok erken yaşta kaybettimişti.
    Ahmet haşim şiirlerinin tümünü aruz ölçüsüyle yazmıştır.Sanat için sanat konularına bağlı kalmıştır.Şiirlerinde konu ve anlayışsızlık değilolanı önemli kılmıştır.

  • hilal

    bu şiiri çok güzel yorumladığınız içn tşkler

  • Tarıq

    Bakın RaRe çok güzel açıklamış ödeviniz varsa ya RaRe yi yapın ya da Seval Yardımı öneririm.

  • Tarıq

    mutalsam – Tılsımlanmış olan. Esrârengiz hâle gelmiş olan.
    nümayan – görünmekte olan. görünen
    kavs-i – Yay biçiminde olan, yay gibi olan.

  • cemal

    şairimize teşekkür ederim cok güzel yamış

  • abdulkadir akol

    şiir yorumları için arkadaşlara teşekkür ederiz.Yalnız bu yorumlara ya devam edilsin ya da bu tahlilleri veren kitaplar varsa bize de isimlerini yazsınlar.Teşekkür ederim(mehmet kaplan-şiir tahlilleri-1 ve-2,haluk oral-şiir hikayeleri dışında)

  • abdulkadir

    KADIN

    Kalıp değil bir fikir…

    Elmas sorguçlu fakir;

    Açıkta sırrı bâkir;

    Kadın…

    Çölde kaçan bir serap;

    Yönü kementli mihrap…

    Mâdeni som ıstırap;

    Kadın…

    Dipsiz hasrete tuzak;

    En yakınken en uzak….

    Tadı zehrinde erzak;

    Kadın…

    Bir işaret, bir misâl;

    Ayrılık remzi visâl…

    Allah’a yol bir timsâl;

    Kadın…

    Lütfen yorumlayabilen az yardımcı olsun.Herkese teşekkürler

  • ELA

    gercekten çok teşekkür ederim benimde dönem ödewimdi bu çok sağolun Allah razı olsun

  • yusuf

    seval hocam ve rareye çok teşekkür ediyorum özellikle seval hocamın dedikleri çok güzel olmuş

  • esra

    bu şiiir anca bu kadargüzel yorumlanır ayrıca bu açıklamaları yapan herkese ve özellikle seval hoca ya tesekkürler

  • mustafa

    ben mustafa bu şiiri yazılıda cıktı acaba hang şiir geleneğine giriom bu??

  • abdulkadir akol

    sembolizm şiir akımına dahildir,şiirde sembollere kesif bir şekilde yer verilmiştir.tamam mı mustafa?

  • ezgi

    merhaba bir günün sonunda arzu şiirini edebi sanatlarını bulmama yardım edebilirmisiniz?? şimdiden teşekürler

  • şeyda

    Ahmet Haşim’in bu şiiri çok başarılı ben de defalarca okudum ve her okuyuşumda farklı hisler uyandırdı ben de

  • sevim

    seval hocaya teşekkürler gerçekten yardımcı oldu fakat malesef bi sounum var hocamız siz yorumlayın internetteki bütün yorumları biliyorum dedi.Ben de şiiri fazla yorumlayamadım nasam diye düşünmekteyim

  • makbule

    siiri cok güzel yorumlamıssınız tesekkür ederim ayn zamanda tebrikler bir siir ancak bukadar güzel yorumlanır

  • Arzu

    “Anlam” araştırmak için şiiri deşmek, şakıması yaz gecelerinin yıldızlarını ürperten zavallı bir kuşu, eti için öldürmekten farklı olmasa gerek. Et zerresi, susturulan o büyüleyici sesin yerini doldurabilir mi?

    Özetle şiir, peygamberlerin sözleri gibi, çeşitli yorumlara elverişli bir anlam genişliği taşımalı. Bir şiirin anlamı başka bir anlam olmaya elverişli oldukça, her okuyan ona kendi yaşamında anlamını verebilir ve böylece şiir, şairlerle insanlar arasında ortak bir duygulanma dili olmak aşamasına erişebilir. En zengin, en derin, ve en etkileyici şiir herkesin istediği biçimde anlayacağı ve bundan dolayı sonsuz duyarlıkları kapsayabilecek bir genişlikte olandır. Sınırlı ve tek bir anlamın çemberi içinde sıkışıp kalan şiir, sınırı beşeri duygulanmaların mahşerini çeviren o belirsiz ve akıcı şiirin yanında nedir? ”

    A.HAŞİM

  • neslihan

    bu konuda hiç çekinmeden bilgi ve birikiminlerini paylaşnlara çok teşekkür ediyorum !!!

  • merve

    Sevil hocama çok teşekkür ediyorum.Fakat biraz uzun olmuş.Bize öğretmenimiz bu şiiri yorumlayarak kendi duygu ve düşüncelerinizide katarak bir kompozisyon yazın dedi.Ben biraz bir şeyler karaladım.Fakat sizlerinde o muhteşem dehalarınızı görmek istiyorum.Bana bu konuda yardımcı olursanız sevinirim.Teşekkürler…

  • Pelinsu ÖZOĞLU

    Bu şiir Türk edebiyatının en güzel sembolik şiirlerindendir. A.Haşim, sembolleri şiire ustalıkla .edinmiştir. Haşim, şiirinde gül, kamış, gece, su, akşam gibi kelimeleri sembolik anlamlarda kullanır. Şiirin birinci biriminde, şairin dünyanın çilelerinden yorulduğunu ve bu yorgunluk ifadesini “yorgun gözümün halkalarında” ifadesiyle anlattığını söylemeliyiz. Şair, yorgundur. Onun bu yorgunluğunu destekleyen başka veriler de vardır şiirde. Şair, yaşadığı hayattan memnun değildir. Sazlıktan koparılmış bir “kamış” gibi, ağlayıp inlemektedir. İkinci birimde, akıp giden hayatın tekdüzeliğine uygun bir biçimde kuş sembolünü kullanır. Bu kuş, kurulmuş gibi hep aynı hareketi yapar. Kuşlar altın kulelerden ömrün tekrar başladığını ve devam ettiğini sürekli tekrarlar. Üçüncü ve dördüncü birimlerde, şair yaşayacağı, rahat nefes alacağı zamanı açıklar: Akşam. Akşam, her türlü çirkinliği temizleyen bir zaman dilimidir. Orada çirkinler güzel görünürler. Akşam, şair için bu sebepten önemlidir. Bu şiirden daha pek çok farklı anlam çıkarılabilir. Bunun en önemli sebebi, şiirin sembollerle yazılmış olmasıdır, çok okur sembolleri kendine göre yorumlayabilecektir.

  • irem

    çok teşekkürler. seval hoca. ödevimizde yapamamıştım şimdi çok rahatladım sayenizde bitti. harika bir yorum yapmışsınız. diğer şiirlere de yaparsanız çok sevinirim. çok çok teşekkürler.

  • beril

    saolun Seval hocam uzun zamandır bu şiirin açıklamasını araştırıyodum…Allah ta öğretmenimiz bize süre verdi şiirin açıklamasını bulmak için.. çooook teşekkürler:)

  • beril

    şiir birkaç mısradan oluşuyor..ama bide yorumlara bakın…demekki bu kısa şiir çok geniş duygularla yazılmış…

  • yasin

    arkadaşlar ben lise 1 öğrencisiyim özellikle şeval hocam size teşekkür ederim çok yardımcı oldunuz

  • ceren

    ben aradığımı bulamadım ama yinede değerli yorumlarınız için teşekkür ederim çok güzel açıklamalarda bulunmuşsunuz. ellerinize sağlık

  • nursima

    bu şiirde başka bambaşka duygular doğuyor içime. nerden girip nerden çıktığımı anlayamadım.bu şiir için ahmet haşim e ve bu siteye yollayan kardeşimize teşekkür ederim. ayrıca burdan edebiyat hocamızada teşekkür ederim . çünkü aslında ben bu şiiri merakımdan değil hocamızın ödevi sayesinde okudum bu yüzden edebiyat hocamızada teşekkür ediyorum . saygılarımla

  • imam

    ahmet haşimin bazı şiirler hakkında mülahazalarda ne anlatılmak istenildiği nelere deyinildiği hakkında bilğiler edinmek istiyorum acil lazım (1
    1.30saat içerisinde lütfen)

  • mervan

    Selam Seval hocam bu şiir hakkında 1 sayfaalık hikaye ödevim var bu konuda bana yardımcı olursanız memnunn olurumm. Saygılarımlaa

  • ebru

    ya çok tşk ederim de hocam keşke kısa bir tahlil yapsaymısınnız daha güzel ve verimli olacagını düşünüyorum

  • dilara

    arkadşlar bir gnn snnda gnmz trkçesini istiyrm şimdiden tşkler=)

  • Emre

    seval hanım bizim tütüncü serpil ödev vermişti 😀 yazdıklarınız için teşekkürler…

  • yakup

    Allah sizden razı olsun hocam 9.sınıf öğrencisiyim ödevdi bu şiir çok makbule geçti valla 😀

Yorum yapın

YORUMU GÖNDER